.

 

 

Eiginleikar forystufjįr.

 

Forystufé sżnir einkum eftirfarandi eiginleika:

 

Fer fyrir hóp.

Forystufé hefur žann hęfileika aš vilja vera ķ forystu ķ fjįrhópnum, ganga fyrst og stjórna hrašanum. Žaš leišir hópinn og ryšur brautina, til dęmis ķ vondum vešrum og ófęrš.


Styggš.

Annar eiginleiki forystufjįrins er sį aš žaš er yfirleitt mjög styggt. Žessi eiginleiki er žó öšruvķsi hjį forystufé en öšru fé. Forystuféš er styggt žar til mašur nęr žvķ eša króar žaš af. Žegar svo er komiš, eša fjįrmašurinn hefur nįš taki į forystukindinni, veršur hśn oftast stillt og stendur kyrr.

Žessu er oftast öfugt fariš meš venjulegar kindur. Žęr streitast į móti enda žótt fjįrmašurinn hafi nįš taki į žeim. Žekkja mį forystukind į žvķ aš žegar fjįrmašurinn hefur nįš henni og heldur ķ horn hennar, eša ullina į hįlsi, į hann aš geta snśiš sér fyrirhafnarlķtiš ķ hring. Forystukindin fylgir honum, en žaš gerir venjuleg kind ekki.

Žekkjast ķ hóp.

Oft er hęgt aš sjį hvaša kindur eru forystukindur žegar horft er yfir hópinn. Žęr eru yfirleitt hįvaxnari og žunnbyggšari meš kvikara og „gįfulegra“ augnarįš. Oft viršast žęr fylgjast meš hreyfingum manna ķ kring og eru meira į varšbergi en venjulegar kindur. Žetta er einkenni sem ekki allir geta greint, en er nokkuš sem góšir eša vanir fjįrmenn sjį.

Litur forystufjįr.

Mjög oft eru forystukindur mislitar, en žó er žaš ekki algilt. Viš lauslega athugun į lit forystukinda sem sögur eru sagšar af ķ fyrrnefndri bók Įsgeirs frį Gottorp fékkst eftirfarandi nišurstaša: mislitar 166 į móti 12 hvķtum. Lįrus G. Birgisson bśfręšikandķdat gerši athuganir į lit forystufjįr og var nišurstaša hans sś aš mislitar voru 815 į móti 45 hvķtum. Langflestar mislitu forystukindurnar eru tvķlitar.

Byggingarlag.

Forystukindur eru alltaf žunnbyggšar og hįfęttar, meš langan hįls og oftast ullarrżrar. Tališ er aš žęr safni lķtilli fitu og ekki er kjötsöfnun fyrir aš fara. Žetta getur žó veriš afleišing af virkni žeirra og aš žessi eiginleiki sé arfbundinn og tengdur forystuhęfileikanum. Til er vķsbending um žetta śr tilraunum, enda žótt erfitt sé aš fullyrša aš svo sé.

 

Vešurspįrhęfileiki.

Enn einn eiginleiki forystufjįr er hęfileikinn til žess aš spį fyrir um vešur. Til eru margar sögur af žeim hęfileika og birtist hann į żmsa vegu. Skulu hér nefnd nokkur dęmi um hegšun fjįrins sem gįfu til kynna žessa hęfileika.

 

Una ekki į beit, vilja heim.

Hann var kominn į beitarsvęšiš en

...hann stóš og hķmdi mjög lotlegur, žótt mašurinn vęri öšru hverju aš reka hann til og reyna aš fį hann til aš bķta. En žęr tilraunir uršu įn įrangurs.

Seinna žennan dag brast į meš aftaka vešri og uršu vķša miklir fjįrskašar.

 

Vildi ķ öfuga įtt undan vęntanlegri óvešursįtt.

Ķ sögunni um Forystu-Grįna

Grįni tók žegar forystuna ķ vindįttina noršur frį hśsunum. En žaš lķkaši saušamanni ekki og vildi beina hópnum ķ öfuga įtt, bölvaši óžęgšinni ķ Grįna og henti ķ bręši sinni göngustaf sķnum fram fyrir saušinn, sem žegar hrökk viš og beygši til baka.

Ef Grįni hefši fengiš aš rįša hefši féš getaš fariš undan vindi eftir aš óvešriš skall į. Žess ķ staš žurfti fjįrmašurinn aš reka féš į móti vindinum meš ęrinni fyrirhöfn og margar ęrnar gįfust upp.

 

Vildu ekki yfirgefa fjįrhśsin.

Margar frįsagnir eru um aš slķkt hafi gerst. Ein frįsögnin er af Skaršshamra-Móra:

En nś skešur žaš óvenjulega. Žegar fjįrmašur ętlar aš reka af staš, er Móri horfinn. Eftir nokkra leit finnur hann (saušamašurinn, innsk. höf) saušinn ķ hśsinu, innst ķ króarhorni, en dyrnar höfšu stašiš opnar. Žašan vill hann sig hvergi hręra.Seinna žennan dag brast į óvešur.

 

 

Enginn vafi leikur į veršmęti forystukinda fyrir saušfjįrrękt fyrri tķma. Einkum var žaš vegna vešurspįrhęfileikans og forystuhęfileikans sem var mikilvęgur viš rekstur fjįr, sérstaklega žegar óvešur skall skyndilega į. Žį gįtu žessir hęfileikar komiš bęši mönnum og skepnum til bjargar.

 

Žoka frį Smyrlabjörgum

 

Į Smyrlabjörgum ķ Sušursveit er rekiš myndarfjįrbś. Žar kom ķ heiminn įriš 1950 grį gimbur sem gefiš var nafniš Žoka.

 

Sjįlfsagt hefur fįa óraš fyrir žvķ aš žarna vęri į feršinni kind sem įtti eftir aš hafa grķšarleg įhrif į fjįrrękt ķ landinu.

 

Žoka var gęšakind, meš eindęmum frjósöm og varš nokkrum sinnum žrķlembd. Einn sonur hennar, sem nefndur var Tossi, var seldur aš bęnum Borgarhöfn. Žar jókst frjósemi įnna svo um munaši og dętur Tossa voru oftar en ekki žrķ- eša fjórlembdar.

 

Grķšarleg fjölgun varš sķšan į žessum stofni žegar dętur hrśtsins Anga komu til sögunnar. Angi var dótturdótturdótturdóttursonur Žoku.

 

Angi var lengi notašur og eignašist stóran hóp ofur­frjósamra kinda. Žessum einstęša eiginleika Žoku og afkomenda hennar hefur veriš dreift um allt landiš meš sęšingum og einnig til annarra landa.