…………Śtfęrsla efnahagslögunnar og žróun sjįvarśtvegs.

.

 

.

 

 

 

 

 

 

Myndband Deilan 1972

Myndband Deilan 1975

Vélvęšing ķ sjįvarśtvegi.

Skutulsfjöršur, Sexęringur, Stanley, Įrabįtur, Žilskip, Skśta, Togarar.

leit.is

 

Ķ nóvember įriš 1902 urš ķbśar viš Skutulsfjörš viš Ķsafjaršardjśp varir

viš sérkennilega skelli og smelli sem bįrust utan af firšinum.

Viš nįnari athugun kom ķ ljós aš žeir įttu upptök sķn ķ sexęringnum ķ Stanley

sem sigldi fram og aftur um fjöršinn, ekki undir arum eša seglum heldur fyrir eigin vélarafli.

Um haustiš hafši veriš komiš fyror ķ bįtnum tveggja hestafla steinolķuvél og

žaš var hśn sem gaf frį sér žessi hljóš.

Nś var žaš svo aš ķbśar viš Ķsafjaršardjśp voru langt ķ frį ókunnir vélknśnum skipum.

Įsgeirsverslun į ķsafirši hafši haft vélnśna bįta ķ forum į milli staša ķ djśpinu en

žaš sem kom mönnunum į óvar var aš vél skyldi hafa veriš sett ķ fiskibįt.

Meš žessari siglingu Stanleys hófst vélvęšing ķslensk sjįvar śtvegs.

Fram aš žessu höfšu fiskiveišar hér viš land annašhvort veriš stundašar

meš įrabįtum eša žilskupum, Skśtum.

Ķslendingar žekktu til erlendra vélknśinna fiskibįta, togara, og

framsżnir menn höfšu hvatt til slķkra śtgeršar hérį landi en lķtiš oršiš

śr framkvęmdum sem komiš var.

En śtgerš stanleys varš öšrum hvatning og į nęstu arum fjölgaši vélbįtum stórum jafnframt žvķ sem įrabįtum fękkaši. Įriš 1914 voru vélbįtar undir 12 tonnum um 400 og 1930 voru žeir oršnir tęplega 800. Žetta įr voru hins vegar ekki skrįšir nema um 170 įrabįtar. Stęrri fiskibįtum fjölgaši einnig.

 

Žilskip.

 

Leit.is

 

 

Togaraśtgeršin.

 

 

 

Įriš 1904 var Ķslandsbanki stofnašur en įšur en hann kom var bara einn banki, Landsbankinn. Hann hafši lķtiš fé til aš lįna ķ stór og įhęttusöm fyrirtęki.

Ķslandsbanki var hinsvegar ķ eigu śtlendinga og hafši meira fé til aš lįna śt. Bankinn gat žį lįnaš Ķslendingum peninga til aš kaupa togara. Fyrsta togarafélagiš sem Ķslendingar įttu sjįlfir var stofnaš įriš 1904 og žaš hét Fiskveišahlutafélag Faxaflóa.

Įri seinna var keyptur togari sem hét Coot. Hann kom til Ķslands frį Englandi 6. mars 1905 og gekk fyrir gufuaflsvél. Sį sem stušlaši aš žvķ aš Coot var keyptur til Ķslands var śtgeršarmašurinn Einar Žorgilsson. Landsmenn vildu banna botnvörpur en svartsżni žeirra hvarf žegar žeir sįu hvaš śtgeršin gekk vel.

Į Coot var tólf manna įhöfn, allt Ķslendingar. Śtgeršin gekk oftast vel og skilaši miklum hagnaši til eigendanna.  Erfišlega gekk aš gera togarann śt fyrsta įriš en betur žegar į leiš og śtgeršin skilaši miklum hagnaši eša alveg žangaš til Coot strandaši viš Keilisnes įriš 1908, en žaš uršu endalok śtgeršarinnar.

 

 

 

Įrin eftir Coot

Eftir aš Coot kom til landsins fjölgaši togurunum.

Nęst į eftir Coot kom togarinn Jón forseti įriš 1907.  Hann var į vegum śtgeršarfélagsins Alliance.  Eftir žaš kom hver togarinn į fętur öšrum til landsins og įriš 1912 voru žeir oršnir tuttugu talsins į öllu landinu.  Žeir voru allir gufuskip og brenndu kolum.

Togarinn Jón forseti

 

 

Tundurdufl.

 

Tundurdufl (mine į ensku og dönsku) er nafn į sprengjum sem lagšar eru ķ sjóinn til žess aš granda skipum og kafbįtum. Herskipin sem leggja tundurduflin kallast tundurduflaleggjarar (e. minelayer). Sprengjurnar springa ef žęr verša fyrir höggi vegna įreksturs, hljóšs, segulsvišs eša žrżstings. Tundurdufl eru oft lögš ķ höfnum eša vogum og vķkum til žess aš loka siglingaleišum. Stundum eru tundurduflin lįtin sökkva til botns og kallast žį botndufl. En stundum eru žau fest viš akkeri og lįtin mara ķ kafi og kallast žį flotdufl. Sprengjuhlešsla getur veriš frį 150 til 500 kķló.

Herskip sem eru sérstaklega hönnuš meš žaš fyrir augum aš eyša tundurduflum kallast tundurduflaslęšarar (minesweepers). Tundurduflum er til dęmis eytt į žann hįtt aš tundurduflaslęšararnir draga į eftir sér slóša sem leysir festar tundurduflanna sem sķšan fljóta upp į yfirboršiš. Žį er skotiš į duflin og žeim eytt.

Ógrynni af tundurduflum voru lögš ķ sjóinn ķ seinni heimstyrjöld eša 600 til 700 žśsund. Allt aš žrišjungur žeirra var lagšur kringum Ķsland og tundurduflabelti voru žį śt af Vestfjöršum, ķ Faxaflóa, Hvalfirši, Eyjafirši og Seyšisfirši. Ķslenskir sjómenn hafa žvķ frį lokum seinna strķšs oft fengiš dufl ķ veišarfęrin eša séš žau į reki. Fundist hafa hįtt ķ 3000 dufl viš Ķsland en į seinni įrum hafa fimm til sex dufl fundist į įri. Ef tundurdufl finnast eyša sprengjusérfręšingar Landhelgisgęslunnar žeim. Žó aš öryggisbśnašur sé ķ flestum tundurduflum sem į aš gera žau óvirk ef žau fljóta upp er hęttulegt aš treysta į hann. Tundurdufl geta veriš virk įratugum saman og žvķ į alltaf aš fara varlega ķ kringum žau.

Tundurduflum er stundum ruglaš saman viš tundurskeyti (e. torpedo) sem eru allt önnur gerš af sprengju. Tundurskeyti er vindillaga nešansjįvarsprengja sem hęgt er aš skjóta frį skipi, kafbįti eša flugvél. Oft eru žau ķ sérstökum skipum sem nefnast tundurskeytabįtar (torpedo boats). Tundurskeytin springa nįlęgt skotmarki sķnu og eru yfirleitt notuš til žess aš granda skipum eša kafbįtum.

Enn eitt hertól meš forskeytinu tundur- er til en žaš er svokallašur tundurspillir (destroyer). Tundurspillir kallast herskip sem einkum er notaš ķ kafbįtahernaši eša sem fylgdarskip annara herskipa og skipalesta. Tundurspillar eru vel vopnum bśnir, hrašskreišir og allt aš 150 metrar aš lengd.

 

Tundurdufl.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Visindavefur.is

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vörpur
Vörpur eru trektlaga netpokar sem dregnir eru lįrétt ķ sjónum. Žęr skiptast ķ botnvörpur og flotvörpur eftir žvķ hvort žęr eru dregnar viš botn eša mišsęvis. Žęr eru oftast flokkašar eftir žvķ hvernig žęr vinna og viš hvers konar veišiskap žęr eru notašar. Hér viš land eru notašar žrenns konar botnvörpur, ž.e. fiskivarpa, rękjuvarpa og humarvarpa en ašallega ein gerš af flotvörpu sem mest er notuš į śthafskarfaveišum. Flotvarpa hefur žó lķka ķ auknum męli veriš notuš viš sķld- og lošnuveišar meš góšum įrangri.

Botnvarpa

Botnvarpa
Botnvarpa er meš mikilvęgustu veišarfęrum sem notuš eru į Ķslandsmišum og hefur veriš ašlöguš margvķslegum veišiskap, allt frį botnfiski til rękjuveiša. Hśn er notuš į mismiklu dżpi, allt frį 80 m og nišur į 1500 m dżpi. Ķ botnfiskveišum er lįgmarksmöskvastęrš 135 mm og tękni er eykur kjörhęfni vörpunnar er krafist į sumum svęšum. Ķ rękjuveišum er lįgmarkiš fyrir möskvastęrš 45 mm ķ vęngjum vörpunnar og mišneti en 36 mm ķ pokanum. Ķ humarvörpu er lįgmarksmöskvastęršin 135 mm ķ mišneti og 80 mm ķ öšrum hlutum vörpunnar.

Veišar meš botnvörpu

Myndin gefur hugmynd um stęrš fiskivörpu ķ botnfiskveišum. Varpan nęr 200 m frį toghlerunum og til enda pokans og skuttogari er sżndur draga hana į 1.500 m dżpi. Žęr tegundir sem mest eru veiddar ķ fiskivörpu eru žorskur, karfi, żsa, ufsi og grįlśša en mešal annarra fisktegunda sem einnig eru aš stórum hluta veiddar ķ vörpu eru skarkoli, steinbķtur, langa og gulllax.

Žrįtt fyrir takmarkanir į möskvastęrš ķ botnvörpum er hętt viš aš seiši og ungfiskur veišist meš en mismikiš eftir veišislóš. Til aš sporna viš žessu hafa veriš žróašar ašferšir er auka kjörhęfni veišarfęranna, ž.e. sleppa aukaaflanum framarlega śr vörpunni. Svokallašir legggluggar og fiskiskiljur eru notašar ķ žessu skyni ķ botnvörpum į mörgum veišisvęšum.

Rękjuvörpur eru yfirleitt stęrri en venjulegar fiskivörpur en meš minni möskva og styttra er śr vörpunni ķ toghlerana, žvķ aš rękju er ekki "smalaš" į sama hįtt og fiski ķ vörpuna. Rękjuvarpa er oftast dregin hęgt og almennt er togtķminn langur viš rękjuveišar og getur fariš upp ķ 10-12 tķma į śthafsrękjuveišum. Žaš hefur lengi veriš vandamįl viš rękjuveišar aš mikiš af seišum og ungfiski veišist sem aukaafli. Til aš sporna viš žessu eru seišaskiljur settar ķ vörpuna aftast ķ belg hennar en framan viš pokann og žar er fiski og seišum, sem eru stęrri en rękjan, hleypt śr vörpunni ķ drętti. Skylda er aš nota seišaskiljur viš veišar į śthafsrękju og er žaš einkum gert til aš draga śr veišum į smįkarfa og smįrri grįlśšu. Smįrękjuskiljur eru einnig notašar į sumum veišisvęšum en žęr sleppa smęstu rękjunni og smęstu fiskseišum śr vörpunni.

Į sķšustu įrum hafa svonefndar tvķburavörpur rutt sér til rśms en žį eru tvęr vörpur dregnar samtķmis hliš viš hliš. Kosturinn viš aš nota tvęr minni vörpur ķ staš einnar stórrar er aš meš sama vélarafli er hęgt aš auka verulega veišigetuna. Tvķburavörpur hafa į sķšustu įrum einnig oršiš algengar ķ humarveišum.

Flotvarpa
Flotvarpa er fyrst og fremst notuš viš veišar į śthafskarfa į Reykjaneshrygg en er nś einnig oršin mikilvęg ķ veišum į sķld, lošnu og kolmunna. Flotvörpur eru afar stór veišarfęri og eru oft nefndar glorķutroll, en nafngiftin mun eiga rętur ķ žróunarferli vörpunnar hérlendis fyrir um įratug. Flotvörpur eru į margan hįtt frįbrugšnar botnvörpum aš gerš enda dregnar mišsęvis og snerta sjaldan botn. Ķ žeim er oftast nęlon eša enn léttari sterk efni til aš létta vörpuna ķ drętti. Möskvar eru yfirleitt stęrri en ķ botnvörpu žó aš sömu įkvęši gildi um möskvastęrš viš botnfiskveišar, ž.e. 135 mm eša 155 mm lįgmarksmöskvastęrš eftir veišisvęšum.

Veišar meš flotvörpu

Myndin sżnir stęršarhlutföll skips og flotvörpu, t.d. fyrir skuttogara į śthafskarfaveišum. Žess mį geta aš netop vörpunnar getur veriš um 23.000 fermetrar en žaš samsvarar samanlagšri stęrš 5 fótboltavalla.

Nś er komin į markašinn nż gerš flotvörpu, svonefnt žantroll, meš auknum stöšugleika og rżmi viš netopiš. Žantrolliš lofar góšu viš veišar į lošnu, sķld og kolmunna.

Lagnet
Lagnet eru lögš viš sjįvarbotn og eru til ķ mörgum mismunandi śtfęrslum og er žį talaš um žorskanet, żsunet, grįsleppunet, kolanet, silunganet o.s.frv. Mismunurinn felst einkum ķ möskvastęrš en einnig er munur į efni, stęrš og gerš netanna. Veišarnar byggjast į žvķ aš fiskurinn syndi į netiš og festist ķ žvķ og oftast fer garniš undir tįlknlokin. Net eru ferköntuš, afmörkuš aš ofan meš flotteini og aš nešan er oftast blżteinn.

Žorskanet eru einkum notuš į vetrarvertķš viš veišar į žorski er hann gengur til hrygningar seinni hluta vetrar. Lįgmarksmöskvastęršin er 139,7 mm (5 1/2 tommur). Oft eru žó notašir mun stęrri möskvar viš žorskveišar, eša allt aš 254 mm (10 tommum). Netin eru 30-70 möskva djśp og um 50 metra löng. Nokkur net eru ķ hverri trossu og nokkrar trossur lagšar af hverju skipi. Netin eru lįtin liggja ķ 1-2 sólarhringa įšur en žeirra er vitjaš en miklu getur munaš į gęšum fisks eftir žvķ hve lengi hann hann liggur ķ netunum.

Żsunet eru svipuš žorskanetum aš stęrš og gerš en hafa heldur smęrri möskva, 140-150 mm og eru eingöngu notuš sunnan- og sušvestanlands.

Lagnet

Hringnót
Hringnótin er einnig nefnd herpinót eša snurpunót en hringnętur eru stęrstu veišarfęri sem notuš eru į Ķslandsmišum hvaš žyngd og umfang varšar. Žęr eru mest notašar viš veišar į lošnu og sķld en undanfarin įr mį segja aš tveir žrišju hlutar aflamagns af ķslenskum mišum hafi komiš ķ hringnót. Mest af aflanum fer til lżsis- og mjölframleišslu, en nokkuš er fyrst eša saltaš.

Hringnót er netgiršing sem lögš er ķ hring utan um torfu af uppsjįvarfiski. Viš efri brśn netsins eru flot sem halda žvķ uppi en nešri teinn nótarinnar er žyngdur meš blżsökkum og svonefndur snurpuvķr žręddur ķ gegnum snurpuhringi sem hengdir eru į nešri netteininn. Žegar vķrinn er dreginn inn herpist nótin saman aš nešan og fiskurinn lokast inni ķ henni. Smįm saman er nethringurinn minnkašur og fiskinum loks dęlt upp ķ skipiš meš öflugri dęlu.

Hringnót og skip aš veišum

Dragnót
Dragnótin eša snurvoš er mest notuš viš veišar į sand- og leirbotni nįlęgt landi. Hśn er ašallega notuš til žorsk- og flatfiskveiša en um helmingur alls flatfiskaflans fęst ķ dragnót. Dragnótin er rķkjandi ķ sandkola og skrįpflśruveišum og um tveir žrišju hlutar skarkolaaflans kemur ķ žetta veišarfęri. Dragnótin er notuš allt ķ kringum landiš og mest er veitt į 40-60 m dżpi. Dragnótin lķkist aš sumu leyti lķtilli vörpu en er einfaldari aš gerš. Į henni eru hvorki toghlerar né togvķrar en fremst į henni eru vęngir er tengjast viš belginn sem mjókkar eins og trekt aftur aš pokanum.

Lįgmarksmöskvastęrš ķ dragnót er eins og ķ botnvörpum żmist 135 mm eša 155 mm eftir veišisvęšum. Viš veišar į langlśru og žykkvalśru į djśpslóš eru žó 120 mm möskvar leyfšir en belgurinn veršur žį aš vera śtbśinn meš leggglugga.

Lķna og handfęri
Handfęriš er elsta veišarfęri landsmanna en er nś lķklega aš frįtöldum önglunum sjįlfum óžekkjanlegt frį forverum sķnum en į sķšustu įrum hefur tölvutęknin einnig komiš til sögunnar og gert veišiskapinn aušveldari og afkastameiri. Śtbśnašurinn er nś rślla, fęri, slóši og sökkur. Rśllan er fest viš boršstokkinn og į henni er 50-200 m langt fęri en į enda žess er festur 6-8 m langur slóši. Viš slóšann eru hnżttir taumar og į žeim eru önglarnir en į enda slóšans er sökka. Önglarnir eru oftast um 10 cm langir og mest er beitt gervibeitu, en žaš er žunnur, litašur gśmmķhólkur. Fęrinu er slakaš nišur undir botn eša į žaš dżpi sem tališ er aš fiskurinn haldi sig. Sķšan er hķft og slakaš į vķxl (keipaš) uns fiskurinn hefur bitiš į en žį er fęriš dregiš upp. Nś til dags eru nęr eingöngu notašar tölvustżršar, rafknśnar rśllur sem keipa og hķfa į sjįlfvirkan hįtt. Į handfęri er mest veiddur žorskur og nokkuš af ufsa en veišarnar eru fyrst og fremst stundašar į opnum smįbįtum undir 6 brśttótonnum aš stęrš.

Lķna hefur žróast śt frį handfęrinu og er mun afkastameira veišarfęri. Lķna er mest notuš viš veišar į žorski, żsu, steinbķt og keilu. Tśnfiskveišar hafa einnig veriš stundašar djśpt sušur af landinu meš svonefndri flotlķnu sem flżtur viš yfirboršiš. Nś eru fimm geršir af lķnu notašar hér viš land, ž.e. fiskilķna, lófótlķna, lśšulóš, hįkarlalķna og tśnfisklķna.

Fiskilķna samanstendur af lóš, taumum og önglum. Öngull er į hverjum taumi sem oft er 40-50 cm langur en taumarnir eru festir ķ lóšina. Oftast eru yfir 100 önglar į hverri lóš og fjórar lóšir tengdar saman og kallast žetta bjóš eša bali. Ķ stęrri lķnuveišibįtum geta veriš allt aš 40 balar ķ einni lögn og er lķnan žį rśmlega 20 km į lengd meš um 16.000 öngla. Beitan er oftast sķld, lošna eša smokkfiskur og lķnan er beitt sjįlfvirkt ķ svonefndum lķnubeitingarvélum um leiš og lagt er. Į landróšrabįtum er lķnan beitt ķ landi.

Spurningar:

1.   Ķ hvaš var sķldin notuš?: Sķldin var żmist söltuš til manneldis eša brędd ķ lżsi og mjöl en žaš var gjarnan notaš ķ dżrafóšur.

2.   Hvaš var krakkiš mikla?: Verš į sķld hrundi žegar eftirspurn eftir henni minnkaši eftir fyrri heimstirjöldina.

3.   Finnst sķldin alltaf į sama staš?: Nei žaš gerir hśn ekki.

 

 

 

http://www.fisheries.is/islenska/skip/skip.htm

 

Nótaskip.

 

Frystiskip

Lķnuskip

 

Dragnótaskip

 

Netaskip

 

 

Sķšutogari.

 

 

Ingólfur Arnarsson

 

Freigįtan HMS Yarmouth F101 kemur löskuš til hafnar eftir įsiglingu.

 

 

 

Klippur

3 milur

4 mķlur

4 mķlur - Deilurnar 1948-56 .

1948
5. apr. - Landgrunnslög samžykkt į Alžingi. Meš lögunum marka Ķslendingar heildarstefnu ķ hafréttarmįlum og leggja lagalegan grunn aš frekari framkvęmdum til verndar fiskstofninum.

1949
Landhelgissamningi Breta og Dana frį 1901 sagt upp meš tveggja įra fyrirvara.

1950
22. apr. - Gefin śt reglugerš um fiskveišilandhelgi śti fyrir Noršurlandi, frį Horni aš Langanesi.

1951
20. okt. - Hiš nżja varšskip Ķslendinga, Žór, leggst aš bryggju ķ Reykjavķk.

18. des. - Alžjóšadómstóllinn ķ Haag kvešur upp dóm um rétt Noršmanna til aš įkvarša 4 mķlna landhelgi. Dómurinn styrkir mjög stöšu Ķslendinga.

1952
19. mars - Ólafur Thors, atvinnumįlarįšherra, gefur śt reglugerš um verndun fiskimiša umhverfis Ķsland, samkvęmt landgrunnslögunum frį 1948. Allar botnvörpuveišar eru bannašar innan 4 mķlna frį grunnlķnum sem dregnar eru žvert fyrir flóa og firši.
15. maķ - Reglugeršin um 4 mķlna landhelgi gengur ķ gildi. Mótmęli berast frį stjórnum Bretlands, Frakklands, Hollands og Belgķu. Löndunarbann sett į ķslenzkan fisk ķ Bretlandi.

1953
14. okt. - Löndunarbanniš rofiš og Ingólfur Arnarson landar fiski ķ Grimsby. Kaupandi er breskur mašur, Dawson. Verslunar- og veršstrķš brżst śt milli hans og śtgeršarmanna. Dawson tók viš fjórum förmum.
31. des. - Ķsland gerir hagkvęman fisksölusamning viš Rįšstjórnarrķkin (Rśssland).

1956
20. įgśst - Žjóšréttarnefnd Sameinušu žjóšanna gerir aš tillögu sinni aš boša til alžjóšarįšstefnu 1958. Įlyktunina mį skilja žannig aš heimilt sé aš įkvarša 12 mķlna landhelgi.
15. nóv. - Fjögurra įra fisklöndunardeila Breta og Ķslendinga leyst og samningur geršur um landanir ķ Bretlandi.

 

 

12 mķlur

12 mķlur - įtökin 1958-61 .

1957
12. aprķl - Rįšstefna haldin ķ Reykjavķk um ašgeršir ķ landhelgismįlum.

1958
24. maķ - Lśšvķk Jósepsson sjįvarśtvegsrįšherra tilkynnir samkomulag rķkisstjórnarinnar um śtfęrslu landhelginnar ķ 12 mķlur.
30. jśnķ - Sjįvarśtvegsrįšherra undirritar reglugerš um 12 mķlna landhelgi.
1. sept. - Reglugeršin gengur ķ gildi. Žrįtt fyrir žaš halda breskir togarar įfram veišum og njóta verndar breskra herskipa.
2. sept. - 9 skipsverjar į varšskipinu Žór teknir höndum og fluttir um borš ķ brezku freigįtuna Eastbourne, er žeir hyggjast taka togarann Northern Foam. Mśgur og margmenni safnast saman viš Breska sendirįšiš ķ Reykjavķk.
4. sept. - Fjölmennur śtifundur haldinn į Lękjartorgi žar sem bresku ofrķki er mótmęlt og hvatt til einuršar og festu ķ barįttunni fyrir rétti žjóšarinnar. Kķnverska alžżšulżšveldiš fęrir landhelgi sķna śr 3 sjómķlum ķ 12.
5. sept. - Skipherrann į herskipinu HMS Russel sakar skipherrann į Ęgi um aš hafa reynt aš sigla herskipiš nišur.
13. sept. - Freigįtan Eastbourne siglir inn į Faxaflóa ķ skjóli nętur og skżtur śt įrabįti. Ķslensku varšskipsmönnunum er skipaš aš fara ķ bįtinn og róa 2 sjómķlur til lands.
12. nóv. - Enn kemur til įtaka žegar Žór reynir aš taka togarann Hackness. Skipherrann į HMS Russel hótar aš sökkva varšskipinu.

1959
6. feb. - Eftir fjögurra daga stapp į mišunum tekst varšskipinu Žór aš fęra brezka togarann Valafell til hafnar. Breskt herskip tafši um hrķš aš hann yrši tekinn innan 4 mķlna. Dómur kvešur į um 74 žśs. króna sekt og aš afli og veišarfęri verši gerš upptęk. Furšu vekur mešal Ķslendinga hversu vęgur dómurinn er.

1960
3. mars - Breskir togarar sżna yfirgang, er žeir toga yfir netatrossur bįta ķ Ólafsvķk og valda miklu tjóni.
14. mars - Til aš bęta andrśmsloftiš į hafréttarrįšstefnunni sem hefst eftir 3 daga ķ Genf fęra breskir togarar sig śt fyrir landhelgina.
26. mars - Hafréttarrįšstefnunni lżkur įn samkomulags. Bretar senda herskip aftur į mišin.
30. aprķl - Rķkisstjórn Ķslands gefur upp sakir breskum togaraskipstjórum, sem uppvķsir hafa oršiš aš landhelgisbrotum į tķmabilinu 1. sept. 1958 til
29. aprķl 1960.

1961
11. mars - Endi bundinn į žorskastrķšiš meš samningi, sem hljóšar upp į aš Bretar višurkenna 12 mķlna lögsögu en fį aš veiša į ytri 6 mķlunum į tilteknum tķmum nęstu žrjś įr.

 

50 mķlur

50 mķlur - Įtökin 1972-73 .

1972
15. feb. - Alžingi samžykkir śtfęrslu fiskveišilögsögunnar ķ 50 sjómķlur.
17. įg. - Alžjóšadómstóllinn ķ Haag kvešur upp śrskurš um aš Ķslendingar eigi ekki lögsögu milli 12 og 50 mķlna. Rķkisstjórn Ķslands mótmęlir śrskuršinum og įkvešur aš hunsa hann.
1. sept. - Reglugerš um śtfęrslu fiskveišilögsögunnar gengur ķ gildi.  Brezkir togaraeigendur bišja um herskipavernd, en fį ekki. Žrjś vesturžżsk eftirlitsskip eru innan 50 mķlnanna og eiga aš koma ķ veg fyrir töku togaranna.
5. sept. - Togvķraklippum fyrst beitt. Ęgir klippir į vķra breska togarans Peter Scott. Skipverjar lįta kolamola, jįrnbolta og brunaexi dynja į varšskipinu ķ hefndarskipi. Ķ deilunni var klippt alls 82 sinnum aftan śr togurum.

1973

18. maķ - Bresku togaraskipstjórarnir fį nóg og neita aš veiša innan 50 mķlna įn verndar herskipa. Breska rķkisstjórnin įkvešur aš senda freigįtur į Ķslandsmiš. Įkvöršunin kemur į óvart žar sem samningavišręšur standa yfir. Ķslenzk stjórnvöld neita aš ręša viš Breta og banna breskum herflugvélum aš lenda į ķslenskum flugvöllum.
23. maķ - Žrjįr breskar freigįtur sigla inn fyrir 50 mķlna mörkin - Lincoln, Plymouth og Cleopatra.
20. jśnķ - Drįttarbįturinn Lloydsman gerir tilraun til aš sigla į Óšinn noršur af Vestfjöršum.
27. jślķ - Į fundum ķ Genf eru miklar umręšur um fiskveišimįl og vaxandi stušningur viš 200 mķlna efnahagslögsögu.
29. įgśst - Įtökin halda įfram aš haršna. Banaslys veršur er vélstjóri į Ęgi fęr raflost.
11. sept. - Rķkisstjórn Ķslands tilkynnir Bretum aš ef herskip og drįttarbįtar sigli įfram į ķslensk skip, verši stjórnmįlasambandi slitiš. Framkvęmdastjóri Nato į višręšur viš ķslenska og breska rįšherra og hvetur til aš lausn verši fundin. Forsętisrįšherra Bretlands lżsir yfir vilja til
aš leysa deiluna.
22. sept. - Ķslendingar nį frumkvęši ķ įróšursstrķšinu viš Breta, eftir aš kvikmyndatökumönnum sjónvarpsins er bošiš ķ flug meš gęsluvélinni Sżr. Sama dag siglir brezka freigįtan Lincoln tvķvegis į Ęgi śti fyrir Noršfjaršarhorni og sżna myndir aš hśn žverbraut allar siglingareglur.
13. nóv. - Ķslendingar og Bretar semja um vopnahlé og į Alžingi er samžykkt brįšabirgšasamkomulag sem gildir ķ 2 įr. Stęrstu togarar Breta eru śtilokašir frį mišunum en ašrir togarar fį takmarkašar veišiheimildir. Lauk žar meš deilunum.

 

200 mķlur

200 mķlur - Įtökin 1975-76 .

1975
15. jślķ - Matthķas Bjarnason sjįvarśtvegsrįšherra gefur śt reglugerš um aš fiskveišilögsagan verši fęrš śt ķ 200 mķlur 15. okt., en žann 13. nóv. įtti brįšabirgšasamningur viš Breta frį žvķ ķ 50 mķlna deilunni aš renna śt.  Brezkir śtgeršarmenn mótmęla hįstöfum og stjórn Vestur-Žżskalands og
Efnahagsbandalag Evrópu lįta ķ ljós óįnęgju.
15. okt. - Fiskveišilögsagan fęrš śt ķ 200 mķlur.
16. nóv. - Žór sker į vķra togarans Primella, fyrsta skiptiš sem klippunum er beitt ķ deilunni.
17. nóv. - Samningavišręšur fara śt um žśfur. Bretar senda drįttarbįta į ķslenzku fiskimišin.
25. nóv. - Samiš viš Vestur-Žjóšverja um takmarkašar veišiheimildir. Bretar senda žrjįr freigįtur į mišin.
6. des. - Drįttarbįturinn Euroman siglir į Žór, eftir aš hann hafši klippt į vķra togara.
10. des. - Žór og freigįtan Falmouth eigast viš ķ rśma klukkustund į Vopnafjaršargrunni.
11. des. - Žór skemmist talsvert viš įsiglingar žriggja breskra drįttarbįta ķ mynni Seyšisfjaršar. Žeir linna ekki lįtunum fyrr en Žór skżtur kśluskoti ķ stefniš į Lloydsman, žvķ fyrsta ķ 200 mķlna deilunni.

1976
7. jan. - Freigįtan Andromeda siglir harkalega į Žór. Mildi žykir aš ekki uršu slys į mönnum, en skipiš skemmdist nokkuš. Tveimur dögum sķšar lendir Žór ķ enn alvarlegri įtökum er herskipiš Leander siglir į varšskipiš af miklu afli eftir fjölmargar tilraunir.
11. jan. - Sušurnesjamenn loka herstöšvarhlišum į Keflavķkurflugvelli ķ mótmęlaskyni viš framferši herskipanna.
19. jan. - Rķkisstjórnin hótar aš slķta stjórnmįlasambandi viš Bretland.  Brezk stjórnvöld kalla herskip sķn śt fyrir 200 mķlur og bjóša Geir Hallgrķmssyni forsętisrįšherra til višręšna ķ London. Žęr skila ekki įrangri og 5. feb. halda bresk herskip aftur į mišin.
19. feb. - Stjórnmįlasambandi viš Bretland slitiš. Fastarįš NATO fundar um mįliš.
6. maķ - Mikil harka einkenndi deiluna. Freigįtan Falmouth sigldi tvķvegis af krafti į Tż.
23. maķ - Fundahöld ķ Osló žar sem rįšherrar žjóšanna ręša hugsanlegt samkomulag.
Jśnķ - Samkomulag um takmörkuš veiširéttindi Breta ķ 6 mįnuši. Eftir žaš mega žeir ašeins veiša innan 200 mķlna meš samžykki Ķslands. Sķšasta žorskastrķšinu er lokiš.

Helztu heimildir:
Atli Magnśsson: Ķ kröppum sjó. Helgi Hallvaršsson skipherra segir frį sęgörpum og svašilförum. Örn og Örlygur 1992.
Björn Žorsteinsson: Tķu žorskastrķš 1415-1976. Sögufélagiš 1976.
Davķš Ólafsson: Saga landhelgismįlsins. Barįttan fyrir stękkun fiskveišilögsögunnar ķ 12 mķlur. Sumarliši R. Ķsleifsson bjó til prentunar.
Hiš ķslenska bókmenntafélag 1999.
Gilchrist, Andrew: Žorskastrķš og hvernig į aš tapa žeim: Endurminningar frį Ķslandi 1957-1960. Žżšandi Jón O. Edwald. Almenna bókafélagiš 1977.
Gils Gušmundsson: Slysavarnafélag Ķslands 25 įra. Slysavarnafélag Ķslands 1953.
Gušjón Arngrķmsson: Landhelgisgęsla Ķslands 1926-1996. Svipmyndir śr 70 įra sögu. Landhelgisgęsla Ķslands 1996.
Gylfi Gröndal: Eldhress ķ heila öld. Eirķkur Kristófersson skipherra segir frį ęvintżrum sķnum og atburšum žessa heims og annars. Forlagiš 1993.
Jón Eirķksson: Skipstjórar og skip. Skuggsjį 1971.
Sigurdór Sigurdórsson: Spaugsami spörfuglinn. Žröstur Sigtryggson skipherra segir frį. Örn og Örlygur 1987.
Sveinn Sęmundsson: Gušmundur skipherra Kęrnested 1-2. Örn og Örlygur 1984-85.

 

http://frontpage.simnet.is/samfelagsfr/kennsluefni/thorskastridin/kennsluefni/myndbond/deilan-72-stream.wmv

Žorskur.jpg (8191 bytes)skarkoli.jpg (27904 bytes)

 

 

 

 

 

 

SKRĮPFLŚRA

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Hippoglossoides platessoides (Fabricius, 1780)

Heimkynni skrįpflśru eru beggja vegna Noršur-Atlantshafs. Ķ Noršaustur-Atlantshafi er undirtegundin Hippoglossoides platessoides limandoides ķ Noršur-Ķshafi og Barentshafi frį Svalbarša og Karahafi sušur aš Ermarsundi. Viš Gręnland og vesturströnd N-Amerķku allt til Žorskhöfša er undirtegundin H. platessoides platessoides.

Skrįpflśra finnst allt ķ kringum Ķsland og er hśn vķša mjög algeng. Einna mest er af henni fyrir noršan og noršaustan land og fyrir sunnanveršu landinu, einkum į grunnslóš.

Skrįpflśran er botnfiskur og heldur sig einkum į leir- og lešjubotni en einnig į sandbotni į 10-500 metra dżpi.

Fęša skrįpflśrunnar er mest allskonar botndżr eins og slöngustjörnur, skeldżr, burstaormar, krabbadżr, t.d. kušungakrabbar, sniglar, en einnig fiskar, t.d. sandsķli, lošna og fiskseiši.

Vöxtur er frekar hęgur og vaxa hrygnur hrašar en hęngar og verša eldri. Skrįpflśran getur oršiš a.m.k.16 įra hér viš land en viš Noreg a.m.k. 19 įra.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ŽORSKUR

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Gadus morhua Linnaeus, 1758

Heimkynni žorsksins eru ķ Noršur-Atlantshafi. Ķ Noršaustur-Atlantshafi er hann frį Svalbarša ķ Barentshafi sušur ķ Biskajaflóa. Ķ Noršvestur-Atlantshafi er žorskur viš Gręnland og frį Hudsonflóa og Baffinslandi sušur til Hatterashöfša ķ Bandarķkjunum.

Hér viš land er žorskur algengur allt ķ kringum landiš. Hann er botnfiskur sem lifir į allt frį nokkurra metra dżpi nišur į 600 metra eša dżpra en er algengastur į 100-400 metra dżpi. Žorskurinn heldur sig bęši į sand- og leirbotni, sem og į hraunbotni. Einnig žvęlist hann upp um sjó ķ ętisleit eša viš hrygningu.

Smįžorskur étur fyrst og fremst hryggleysingja af żmsu tagi svo sem ljósįtu, marflęr og rękju. Žegar žorskurinn stękkar fer hann aš éta fiskmeti og er lošna og sķli žar langmikilvęgust. Stęrri žorskur sękir ķ auknum męli ķ stęrri brįš af fiskakyni, svo sem karfa, smįžorsk, skrįpflśru, kolmunna, żsu og sķld. Afręningjar žorsksins eru margir. Seiši verša fyrir įsókn smįfiska og sjófugla og fulloršinn žorskur er eftirsótt fęša hjį sel og hvölum, einkum hįhyrningi en einnig stórfiskum eins og hįkarli.

Vöxtur žorsksins er mjög breytilegur eftir hafsvęšum. Algengt er aš žorskur sem veišist į vetrarvertķš viš SV-land sé į bilinu 70-90 cm eša 3-7 kg aš žyngd en mun minni žar sem hśn er lęgst fyrir noršan og noršaustan land. Žorskurinn viršist žurfa aš nį a.m.k. 50 cm lengd įšur en hann veršur kynžroska. Viš sušurströndina veršur žorskur fyrst kynžroska 3-5 įra en viš noršurströndina 4-6 įra gamall.

Sżnt hefur veriš fram į aš vöxtur žorsksins er hįšur stęrš lošnustofnsins į hverjum tķma. Mešalžyngd fjögurra til sex įra žorsks er allt aš 25% minni žegar lošnustofninn er ķ lęgš mišaš viš įstandiš žegar lošnustofninn er stór.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LŚŠA

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Hippoglossus hippoglossus (Linnaeus, 1758)

Heimkynni lśšunnar eru ķ Noršur-Atlantshafi, Noršur-Ķshafi og Barentshafi frį Svalbarša, Bjarnareyju og Mśrmansk sušur ķ Biskajaflóa. Hśn er viš Gręnland og viš Noršur-Amerķku frį Labrador ķ Kanada sušur til Žorskhöfša ķ Bandarķkjunum. Lśša finnst allt ķ kringum Ķsland en mun meira er um hana undan Sušur-, Sušvestur- og Vesturlandi en noršan- og austanlands.

Lśšan er botnfiskur sem heldur sig mest į sand-, leir- eša malarbotni og stundum į hraunbotni. Žį žvęlist hśn talsvert upp um sjó. Hśn lifir į 20-2000 metra dżpi og 1-15°C hita en kjörhiti hennar er 3-9°C. Lśšan er mikill göngufiskur og flękist vķša um sjó. Lśšur merktar į Ķslandsmišum hafa veišst viš Fęreyjar, Austur- og Vestur-Gręnland og nįlęgt Nżfundnalandi. Žį hafa lśšur merktar viš Fęreyjar og Kanada veišst į Ķslandsmišum. Smįlśšan elst upp į grunnunum til 3-5 įra aldurs en heldur žį śt į djśpiš. Į vorin og sumrin gengur stór lśša śr djśpinu upp į grunnmiš en dregur sig aftur utar og dżpra žegar haustar og kólnar. Stórar lśšur sękja mikiš ķ harša strauma.

Lśšan er mjög grįšug og stórlśšan étur allt sem aš kjafti kemur og hśn ręšur viš. Helst eru žaš fiskar sem hśn leggur sér til munns og mį nefna karfa, žorsk, żsu, hrognkelsi, steinbķt, lošnu og sandsķli, auk allskonar krabbdżra og fleiri botndżra. Lśšu éta selir, smįhveli og hįfiskar, einkum hįkarl.

Lśšan vex allhratt og tališ er aš hśn geti oršiš a.m.k. 25-30 įra og jafnvel miklu eldri, en erfitt er aš aldursįkvarša mjög stórar og gamlar lśšur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ŻSA

 

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Melanogrammus aeglefinus Linnaeus, 1758

Heimkynni żsu eru ķ Noršur-Atlantshafi. Ķ Noršaustur-Atlantshafi er hśn ķ Noršur-Ķshafi og Barentshafi og allt sušur ķ Biskajaflóa. Viš Gręnland er hśn sjaldséš en ķ Noršvestur-Atlantshafi er hśn frį Nżfundnalandi til Hatterashöfša ķ Bandarķkjunum.

Viš Ķsland er żsan allt ķ kringum landiš. Mun meira er um hana viš sunnan- og vestanvert landiš en ķ kalda sjónum noršanlands og austan. Oft er og mikiš um żsu viš Ingólfshöfša, Dyrhólaey og Vestmannaeyjar auk Faxaflóa, ķ Breišafirši og viš Ķsafjaršardjśp. Żsan er grunnsęvis- og botnfiskur sem lifir į 10-200 metra dżpi og stundum dżpra į leir- og sandbotni.

Fęša żsunnar er margbreytileg. Żsuseišin éta einkum żmis smįkrabbadżr eins og ljósįtu, raušįtu. Fulloršin żsa étur żmis konar fiskmeti, mest lošnu. Hśn étur og botndżr eins og krabba og lindżr. Smįfiska eins og sandsķli, smįsķld og spęrling étur hśn einnig, sem og rękju, fiskseiši, sķldarhrogn og fleira. Mörg rįndżr leggjast į żsuna. Žar mį nefna hįf, žorsk, löngu, lśšu og fleiri stóra fiska. Selir og smįhveli lįta hana ekki heldur ķ friši.

Fyrstu ęviįr sķn vex żsan tiltölulega hratt. Hśn getur veriš oršin um 20 cm žegar hśn er eins įrs og į öšru aldursįri rśmlega 30 cm. Lengd żsu eftir aldri er nokkuš mismunandi eftir žvķ hvort hśn elur aldur sinn ķ hlżja sjónum sunnanlands eša žeim kalda noršanlands. Einnig verša żsur ķ hlżja sjónum fyrr kynžroska en žęr ķ kalda sjónum. Yfirleitt veršur hśn kynžroska 3-4 įra gömul. Żsan getur oršiš a.m.k. 15 įra gömul en žaš er hęsti aldur sem greindur hefur veriš į żsu af Ķslandsmišum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KARFI, GULLKARFI

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Sebastes marinus (Linnaeus, 1758)

Karfinn lifir ķ Noršur-Atlantshafi. Ķ Noršaustur-Atlantshafi er hann frį Barentshafi sušur ķ noršanveršan Noršursjó. Hann er į landgrunninu frį Skotlandi, um Ķsland til Austur- og Vestur-Gręnlands. Hann er og viš Labrador og Nżfundnaland og allt sušur ķ Maineflóa ķ Bandarķkjunum. Karfinn finnst allt ķ kringum Ķsland en langmest er af honum fyrir vestanveršu landinu, einkum į djśpmišum.

Karfinn er mišsęvis- og botnfiskur sem heldur sig einkum į 100-300 metra dżpi viš 3-8°C en hann finnst alveg nišur į 1000 metra dżpi. Oft er hann viš botn į daginn en upp ķ sjó į nóttunni.

Fęša karfans er einkum smį svifdżr, t.d. smįkrabbadżr eins og ljósįta og raušįta, pķlormar og fiskseiši žegar hann er ungur en fulloršnir karfar éta einkum ljósįtu og żmsa fiska eins og sķld, lošnu, żmsa žorskfiska og auk žess rękju. Žį étur lśša, žorskur og fleiri fiskar smįan karfa og einnig er nokkuš um aš karfinn éti sķn eigin afkvęmi.

Karfinn hrygnir ekki eggjum eins og flestir beinfiskar gera heldur gżtur hann lifandi afkvęmum. Hann gżtur ķ einu 37-350 žśsund lirfum en žaš er sjaldgęft aš fiskar sem gjóta lifandi afkvęmum eigi svo mörg ķ einu. Įšur en got fer fram žurfa karfahęngarnir aš frjóvga hrygnurnar. Žaš gerist į haustin og fyrri hluta vetrar, ž.e. ķ september og fram ķ desember. Žį eru karfahęngarnir kynžroska og žį į ešlunin sér staš. Got fer fram ķ aprķl til maķ og sennilega į 200-500 metra dżpi upp ķ sjó og viš 4-8°C.

Karfinn er mjög hęgvaxta fiskur og veršur ekki kynžroska fyrr en 14-16 įra.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SĶLD

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Clupea harengus Linnaeus, 1758

Heimkynni sķldarinar eru ķ Noršur-Atlantshafi. Ķ Noršaustur-Atlantshafi finnst hśn frį Barentshafi sušur til Biskajaflóa, Ķ Noršvestur-Atlantshafi er hśn viš Gręnland og frį Labrador sušur til Hatterashöfša ķ Noršur-Karólķnurķki Bandarķkjanna. Hér viš land er sķld allt ķ kringum landiš.

Sķldin er uppsjįvar- og mišsęvisfiskur žótt hśn hrygni viš botn. Hśn finnst frį yfirborši og nišur į 20-250 metra dżpi og er ekki sérlega viškvęm fyrri seltustigi sjįvar og į žaš jafnvel til aš flękjast upp ķ įrósa.

Ašalfęša sķldar eru raušįta og skyldar tegundir. Sķldin étur einnig nokkuš af ljósįtu og marflóm. Ķ egg sķldarinnar sękja margir fiskar mest žó żsan. Ungsķldin og sś fulloršna eru étnar af żmsum hrašsyndum fiskum eins og hįfi og žorski. Fuglar, selir og hvalir, einkum hįhyrningar, eru einnig grįšugir ķ hana.

Žrķr sķldarstofnar hafa fundist viš Ķsland: tveir ķslenskir (vor- og sumargotssķld) og norski vorgotssķldarstofninn, en hann kom hingaš ķ ętisleit į sumrin. Ķslenska sumargotssķldin elst upp ķ flóum og fjöršum undan Noršvestur-, Noršur- og Austurlandi til tveggja įra aldurs en į žrišja įri gengur hśn sušur fyrir land į slóšir foreldra sinna. Hśn hrygnir fyrir sunnan og vestan land. Norski sķldarstofninn sem kom til Ķslandsmiša įšur fyrr hrygnir viš Vestur-Noreg. Kynžroska sķldin gekk ķ fęšuleit til Ķslands žegar voraši ķ sjónum. Ķ jśnķ eša byrjun jślķ var hśn oftast komin į Noršurmiš. Seint į sjöunda įratugnum hrundi stofninn m.a. vegna gengdarlausrar ofveiši į smįsķld.

Į öšru hausti er sķldin oršin 7-10 cm löng og 10 grömm en į nęsta sumri tvöfaldast lengd hennar og hśn veršur 50-70 grömm ķ lok žrišja įrs. Kynžroska nęr sumargotssķldin um fjögurra įra gömul. Hįmarksaldur sķldarinnar er 20-25 įr.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

HUMAR (LETURHUMAR)

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Nephrops norvegicus (Linnaeus, 1758)

Śtbreišsla humars er vķšįttumikil allt frį noršanveršum Noregi, sušur meš ströndum Vestur-Evrópu og inn ķ Mišjaršarhaf til Grikklands. Viš Ķsland lifir humarinn einungis ķ hlżja sjónum viš sušurströndina frį Hornafirši vestur um og inn ķ Faxaflóa. Humarinn finnst ašallega į 20-500 m dżpi, en dżpst hefur hann fundist į um 800 m dżpi vestur af Sikiley. Hér viš land fęst hann į 110-300 m dżpi.

Humarinn vex ķ stökkum meš skelskiptum, losar sig reglulega viš skelina og myndar jafnframt nżja sem er stęrri en sś fyrri. Eftir aš kynžroska er nįš vaxa karldżr mun hrašar en kvendżr žar eš kvendżrin geta ekki skipt um skel mešan žau bera eggin undir halanum milli hrygningar og klaks sem tekur 12 mįnuši viš Ķsland. Algeng mešallengd karldżra er 14 cm utan śtlima (u.ž.b. 8 įra) en kvendżra 11 cm. Stęrstu karl- og kvendżr geta žó nįš allt aš 26 cm og 18 cm lengd.

Humarinn grefur sér göng sem nį 20-30 cm ofan ķ leirbotninn. Oftast eru tvö eša žrjś op į göngunum en stundum tengjast göng margra humra saman og mynda flókiš gangnakerfi. Humarinn yfirgefur göngin žegar hann leitar sér fęšu en žó er tališ aš hann haldi sig mikiš til į sömu slóšum allt sitt lķf.

Fęša humarsins samanstendur af smįvöxnum botndżrum af żmsu tagi, burstaormum, krabbadżrum og skeljum, auk žess sem hann nżtir sér fiskśrkast frį fiskiskipum. Humar hefur fundist ķ maga margra fiska en er žó langmest étinn af žorski hérlendis.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RĘKJA

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Pandalus borealis Krųyer, 1838

Rękja er kaldsjįvartegund sem lifir ķ Noršur-Atlantshafi, Noršur-Ķshafi og Noršur-Kyrrahafi. Hśn hefur fundist į 20 til 1400 m dżpi en hér viš land er algengast aš hśn sé į 50 til 700 m dżpi. Hśn heldur sig mest į leirbotni, en finnst žó stundum einnig į höršum botni. Mešfram sušurströndinni hefur rękja ekki fundist ķ veišanlegu magni.

Rękjan er tvķkynja. Hśn veršur fyrst kynžroska sem karldżr en skiptir sķšan um kyn og veršur aš kvendżri. Žaš kemur žó fyrir, žar sem vaxtarskilyrši eru góš, aš rękjan veršur strax kvendżr viš kynžroska įn žess aš ganga ķ gegnum karlstigiš fyrst. Til aš greina kyn rękjunnar er notuš lögun innri blöškunnar nešan į fremsta sundfótapari.

Rękja nęrist ašallega į leifum plöntu- og dżrasvifs (groti) og smįdżrum sem lifa į botni eša nįlęgt botni. Rękjan lyftir sér frį botni eftir aš dimmt er oršiš og veišir žį svifdżr sér til matar. Žegar birtir aftur leitar hśn botns į nż. Einnig hefur rękja sést éta dauša eša daušvona fiska. Rękjan er mikilvęg fęša fyrir margar lķfverur ķ sjó, t.d. hefur hefur veriš sżnt fram į aš afrįn žorsks hefur bein įhrif į žaš hve mikiš af rękju er ķ sjónum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

LOŠNA

 

 

Mynd: ©Jón Baldur Hlķšberg - www.fauna.is

Mallotus villosus (Muller, 1776)

Lošnan er kaldsjįvarfiskur sem lifir ķ Noršur-Atlantshafi ķ Barentshafi viš Ķsland, Gręnland og Kanada. Viš Ķsland heldur lošnan sig ķ kalda sjónum fyrir noršan land megniš af ęvinni en gengur žó ķ hlżsjóinn sunnan og sušvestan Ķslands til hrygningar. Śtbreišsla lošnuseiša į fyrsta įri getur veriš allt umhverfis land, enda žótt mergš hennar sé yfirleitt mikil noršan lands. Śtbreišsla eins og tveggja įra unglošnu er ķ meira męli į svęšinu noršan lands og jafnvel noršur ķ Ķslandshaf, enda žótt hśn finnist einnig sunnar ķ hlżrri sjó. Ašalheimkynni kynžroska lošnu tveggja įra og eldri, eru noršan og noršvestan lands. Eitt megineinkenni žessa stofnhluta eru miklar fęšugöngur aš sumarlagi (jślķ-įgśst) mešfram straumskilum (pólfronti) til svęšisins vestur og noršvestur af Jan Mayen og allt noršur į 72-74 °N og aftur til baka aš haustlagi (september). Hluti stofnsins getur žó haldiš sig sunnar, ž.e. ķ Gręnlandssundi og noršan Ķslands, og er oft blandašur unglošnu. Lošnan er uppsjįvarfiskur en hśn hrygnir botnlęgum eggjum.

Langmikilvęgasta fęša lošnu eru krabbaflęr, einkum raušįta og pólįta en einnig ašrar smęrri krabbaflęr. Vęgi krabbaflóa minnkar žó meš vaxandi lengd lošnu og vęgi ljósįtu eykst aš sama skapi.

Flestir fiskar, einkum botnfiskar, lifa į lošnu einhvern tķma į ęviskeiši sķnu. Mest kvešur aš lošnuįtai ķ mars žegar hśn gengur til hrygningar. Lošna veršur žį aušveldari brįš žar sem vaxandi hrognafylling er lķkleg til aš draga śr hęfni hennar til aš foršast afrįn. Ennfremur dregur hrygningin lošnuna til dauša og er hśn žį aušfengin brįš.

Ókynžroska lošna vex mun hęgar en sś kynžroska. Viš kynžroskann eykst vaxtarhrašinn meira hjį hęngum en hrygnum. Lošna veršur kynžroska žriggja įra en einstaka fiskar verša žó kynžroska įrinu fyrr eša seinna.

 

Žetta var unniš af Halldóri og Pabba=)

 

Takk fyrir..=)